Spośród Nich wielu jest znanych bardziej lub mniej, niektórzy nie kojarzymy wcale. Dlatego w tym roku społeczność Naszej Szkoły – Zespołu Szkół nr 1 im. K. K. Baczyńskiego w Sokołowie Podlaskim (uczniowie: Dawid Antoniak, Paulina Antoniak, Wiktoria Deoniziak, Błażej Dyoniziak, Natalia Wdowińska, Nadia Woźniak; nauczyciele i pracownicy szkoły: wicedyrektor Joanna Podgórska, Jacek Odziemczyk, Karolina Dobrowolska-Pavloska, Bartłomiej Demiańczuk) udała się na sokołowskie cmentarze przy ul. Bartoszowej i Chopina, na Miejsce Pamięci Narodowej przy ul. Kilińskiego w Sokołowie oraz na pomnik w miejscowości Wymysły. Zapaliliśmy znicze, zaciągnęliśmy warty honorowe (wykorzystując repliki broni z tamtego okresu), pochyliliśmy głowy. Przy części z tych miejsc towarzyszyli nam członkowie Rodzin Żołnierzy Niezłomnych. Tych co mieli szczęście przeżyć i tych, którzy zginęli zabici lub zamordowani.
Na nekropolii przy ul. Bartoszowej stanęliśmy przy symbolicznym (do dziś jego ciała nie odnaleziono) grobie Mariana Kosieradzkiego ,,Dęba’’ z Kosierad, młodego żołnierza Ziemi Sokołowskiej który wyruszył do Wielkopolski aby walczyć w słynnym oddziale zwanym ,,Zielonym Trójkątem’’. Aresztowany i stracony w Poznaniu 24 stycznia 1946 r. W chwili śmierci miał 20 lat. Zapaliliśmy znicze również przy grobie Henryka Jakonowskiego ,,Skały’’ , mieszkańca Sokołowa, uczestnika sławnych partyzanckich bitew pod Sikorami i Miodusami Pokrzywnymi w sierpniu 1945 r. Schyliliśmy głowy na grobie Henryka Cichockiego, który w czasach strachu nie bał się pomagać partyzantom 6. Wileńskiej Brygady AK. To on przebywał m.in. w obozie słynnego Józefa Ludwika Małczuka ,,Brzaska’’ pod Toczyskami Podbornymi 7 kwietnia 1950 r. Miał wtedy 18 lat. Za pomoc konspiracji aresztowany i skazany na karę śmierci, zamienioną później na 15 lat więzienia.
Cmentarz przy ul. Chopina to z kolei miejsce spoczynku Wiktora Dmowskiego, ppor. Narodowych Sił Zbrojnych ps. ,,Wiesław’’, członka Komendy Powiatu NSZ Sokołów Podlaski oraz Tadeusza Zielińskiego, żołnierza z oddziału Zdzisława Stokowskiego ,,Nurka’’, skazanego na karę śmierci i rozstrzelanego 27 lutego 1946 r. o godz. 2.05 w nocy.
Do zbrodni sądowej ze wspomnianego 27 lutego nawiązuje MPN przy ul. Kilińskiego, gdzie po wojnie mieściła się siedziba Urzędu Bezpieczeństwa w Sokołowie Podl. Pod pamiątkową tablicą widnieje wyryty tragiczny dokument tamtych dni – protokół z wykonania wyroku śmierci na Jerzym Kędziorze, z tego samego dnia (strzelano wtedy w tył głowy 9 osobom), z godziny 2.25…
Pojechaliśmy także na Wymysły, gdzie znajduje się pomnik z nazwiskami i pseudonimami kilku partyzantów. Nie wszyscy zginęli w tym miejscu 14 maja 1948 r., tak jak Józef Oleksiak ,,Mały’’, ,,Wichura’’, brat słynnego Henryka. Dla niektórych jest to bowiem miejsce symboliczne, wołające o pamięć. O pamięć np. dla 18 – latka z Sokołowa Podlaskiego, Eugeniusza Todorskiego ,,Brody’’, ,,Radziwiła’’, rannego a następnie wziętego do niewoli po bitwie pod Miodusami Pokrzywnymi 18 sierpnia 1945 r., straszliwie pobitego oraz zmasakrowanego, po którym słuch zaginął…
Pokolenia pokoleniom. Pamiętamy.
Oprac. Jacek Odziemczyk